Universiteit Leiden | Bij ons leer je de wereld kennen. Universiteit Leiden | Bij ons leer je de wereld kennen.

Leer Christine Mummery kennen en ontdek hoe je een hart bouwt

Hartziektes bestrijden, blinden ziende maken, diabetes genezen en erfelijke aandoeningen begrijpen: de hoop is gevestigd op stamcellen. Dat zijn cellen die nog moeten uitgroeien tot volwassen lichaamscellen.

Christine Mummery is stamcelprofessor. Lees hier meer over haar poging om een hart te bouwen uit stamcellen, over verwant onderwijs en onderzoek aan de Universiteit Leiden en de impact die dat heeft.
 

Bij ons leer je de wereld kennen.

Onderzoek: stamcellen zijn de patiënten van de toekomst

Met stamcellen zouden we organen kunnen repareren en ziektes kunnen genezen. We moeten dan wel eerst de groei van stamcellen kunnen sturen. Christine Mummery is hoogleraar Ontwikkelingsbiologie aan het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC). Zij deed de medische wereld versteld staan toen het haar in 2001 lukte om stamcellen te laten uitgroeien tot kloppende hartcellen. Nu gaan zij en haar collega’s proberen om uit stamcellen een stukje menselijk hart te kweken. Mummery: “Niet om het te transplanteren in een mens, daar is een hart veel te ingewikkeld voor. We gebruiken het vooral om ziektes en aanleg voor ziektes beter te begrijpen en om medicijnen te testen.” Stamcellen zijn zo veelbelovend voor medisch onderzoek dat ze ook wel ‘de nieuwe patiënt’ worden genoemd.

Stamcellen maken Bekijk video

Hoe komt het dat een wond op je huid weer dichtgroeit? Ons lichaam bevat stamcellen: ‘blanco’ basiscellen die in staat zijn om zich te ontwikkelen tot een aantal bouwstenen van ons lijf, onder meer tot verschillende huidcellen. Er bestaan verschillende soorten stamcel. De ‘adulte’ stamcel zit in een groot aantal weefsels van ons lichaam. Deze stamcellen kunnen zich ontwikkelen tot een aantal cellen, zoals huid, darm en haar. Daarnaast bestaan er stamcellen die nog alle kanten op kunnen en bijna alle soorten cel kunnen worden. Christine Mummery: “Dat noemen we pluripotente stamcellen. Stel dat het lukt om deze stamcellen op te kweken en hun ontwikkeling te sturen, dan zou het mogelijk zijn om kapotte organen zoals een hart of hersens te repareren. Het zou een gigantische doorbraak zijn voor de geneeskunde.”

Christine Mummery doet onderzoek naar pluripotente stamcellen. Ze wil weten hoe ze zich precies ontwikkelen en het is haar al gelukt ze te laten uitgroeien tot hartcellen die je echt ziet kloppen in een schaaltje. Tot voor kort woedde er een felle discussie rondom het gebruik van pluripotente cellen, want ze werden gewonnen uit restembryo’s van IVF-behandelingen als “embryonale stamcellen”. De methode riep veel ethische vragen op maar wordt nu in veel landen, waaronder Nederland, gebruikt voor onderzoek omdat embryonale stamcellen eindeloos kunnen doorgroeien. Maar in 2007 werd een revolutionaire ontdekking gedaan: uit gewone lichaamscellen, zoals huid- of bloedcellen, kunnen ook stamcellen worden gemaakt die nog alle kanten op kunnen: ‘geïnduceerde pluripotente stamcellen’ (iPS-cellen). Mummery: “Deze cellen worden genetisch opnieuw geprogrammeerd en lijken daarna  sterk op embryonale stamcellen maar zonder gebruik van embryo’s.” Misschien worden in de toekomst alleen nog iPS-cellen gebruikt voor onderzoek.

Mummery en haar collega’s van het LUMC zijn gespecialiseerd in het maken van hart- en bloedvatcellen uit zowel embryonale stamcellen als iPS-cellen. Voor de komende jaren leggen ze de lat weer hoger: ze gaan proberen om een echt stukje hart te maken. Intussen past Mummery haar ontdekkingen samen met artsen en andere wetenschappers toe op uiteenlopende ziektes en medicijnen. Binnen en buiten de Nederlandse grenzen heeft ze een wijdvertakt netwerk van medici en farmaceuten. Samen proberen ze vat te krijgen op de genezende kracht van de bouwstenen van ons lichaam.

Onderzoekslijnen: de bakstenen van het hart

Hartcellen kweken

Om de werking van het menselijk hart en medicijnen tegen hartfalen te bestuderen, heb je eigenlijk een menselijk hart nodig. Maar je kunt niet elke keer een stuk hart uit een mens halen voor onderzoek. Daarom kweken Christine Mummery en haar collega’s hartcellen uit pluripotente stamcellen.

Meer over Hartcellen kweken

Stap 2: het bouwen van een hart

Toen het haar iets meer dan tien jaar geleden was gelukt hartcellen te laten kloppen in een petrischaaltje wilde Mummery meer. Het testen van medicijnen en onderzoek naar hartfalen zou immers sprongen vooruit kunnen maken als je een levend menselijk hart in een laboratorium zou hebben. Daarom gaan Christine Mummery en haar collega’s proberen om met behulp van stamcellen een stukje menselijk hart te bouwen.

Meer over Stap 2: het bouwen van een hart

Bloedvaten maken in 3D

Samen met - Spinozawinnaar - Albert van de Berg van de Technische Universiteit Twente maakt Christine Mummery 3D-bloedvaatjes na met behulp van pluripotente stamcellen. Op die manier hoopt ze mensen te kunnen helpen die last hebben van chronische neusbloedingen of migraine.

Meer over Bloedvaten maken in 3D
‘Een hartcel als minipatiëntje’

Onderwijs: niet alleen feiten stampen

Christine Mummery is mentor van masterstudenten en promovendi aan de universiteit, maar begeleidt bijvoorbeeld ook veel profielwerkstuken van vwo-leerlingen. “Meerdere van hen zijn uiteindelijk ook geneeskunde gaan studeren. Ik vind het vertellen over mijn werk, en het contact maken met allerlei soorten mensen, heel belangrijk. Geneeskunde studeren is dan ook niet alleen feiten stampen. Het helpt ook als je goede sociale vaardigheden ontwikkelt.”

Christine Mummery bespreekt onderzoeks- resultaten met twee postdocs uit haar groep.

Opleidingen op het gebied van mens en cel

Hoe een levend wezen in elkaar zit en hoe je die kennis kunt gebruiken om mensen te genezen: op dat terrein biedt de Universiteit Leiden een breed palet aan opleidingen. Ben je bijvoorbeeld geboeid door de vraag hoe mensen ziek worden en hoe je ze kunt genezen, denk dan aan studies als Geneeskunde, Bio-Farmaceutische wetenschappen of Biomedische wetenschappen. Wil je weten hoe het leven ontstaat en zich ontwikkelt, dan zijn opleidingen zoals Biologie of Life Science & Technology misschien iets voor jou.

Geneeskunde : Zieke mensen beter maken, dat is wat je leert in deze opleiding. Om patiënten te genezen moet je vaak ‘out-of-the-box’ denken en steeds op zoek zijn naar nieuwe methodes. Als student Geneeskunde leer je om nieuwe inzichten kritisch te bekijken en toe te passen.

Biomedische wetenschappen : Waardoor worden ziektes veroorzaakt en hoe kun je ze bestrijden? Is stamceltherapie echt de toekomst? Hoe kunnen we biomedische kennis het best vertalen naar een effectieve behandeling van patiënten? Na je bachelor kun je verschillende kanten uit met je master: richting research, maar bijvoorbeeld ook management of communicatie.

Bio-Farmaceutische Wetenschappen : Je wordt opgeleid tot onderzoeker om nieuwe, betere en veiliger medicijnen ontwikkelen. Na een BFW bachelor zijn in de master verschillende specialisaties mogelijk: Analytical Biosciences, Medical Chemistry, Toxicology, Pharmacology.

Life Science & Technology : Al het leven is opgebouwd uit cellen. Deze ‘kleinste bouwstenen van het leven’ ga je bestuderen in de opleiding Life Science & Technology (LST). Wat zijn cellen precies, hoe gedragen ze zich, en hoe kunnen we die kennis gebruiken om mensen te genezen? De master Life Science & Technology is een gemeenschappelijk programma van de Universiteit Leiden en de Technische Universiteit Delft.

Biologie : Biologie is echt iets voor jou als je nieuwsgierig bent naar de wereld om je heen. Wil je weten wat leven is, hoe de natuur in elkaar zit en verandert? Tijdens de opleiding Biologie leer je om het leven te bestuderen met de blik van een wetenschapper. Waarom de dingen zijn zoals ze zijn, hoe werken ze en hoe zijn ze ontstaan? Vervolgens probeer je een antwoord te vinden op je vragen en laat je anderen delen in jouw kennis. Met een bachelor Biologie kun je kiezen uit verschillende masterspecialisaties: Animal Biology and Disease Models, of Microbial Biotechnology and Health, maar ook bijvoorbeeld voor de lerarenopleiding: Biology and Education.

Vitality and Ageing : Nederlanders worden steeds ouder. De eenjarige, Engelstalige masteropleiding Vitality and Ageing is bedoeld voor studenten met een brede interesse in de oorzaken en gevolgen van het ouder worden van mensen.

Meer onderzoekers op het gebied van stamcellen

  • Douwe Atsma
  • Stefan Braam
  • Erik Danen
  • Peter ten Dijke
  • Wim Fibbe
  • Marie-Jose Goumans
  • Rob Hoeben
  • Ad IJzerman
  • Eelco de Koning
  • Harald Mikkers
  • Robert Passier
  • Ton Rabelink
  • Pieter Reitsma
  • Thomas Schmidt
  • Eline Slagboom
  • Frank Staal
  • Hans Tanke

Douwe Atsma hoogleraar Cardiologie

Behandelt patiënten met eindstadium hartziekten met celtherapie.

Stefan Braam mede-oprichter en wetenschappelijk directeur Pluriomics BV

Werkt aan stamceltechnologie voor de ontwikkeling van een nieuwe generatie veilige medicijnen.

Erik Danen associate professor Toxicologie

Onderzoekt hoe DNA-schade wordt gerepareerd.

Peter ten Dijke hoogleraar Moleculaire Celbiologie

Onderzoekt de oorzaken van bloedvatafwijkingen. Werkt samen met Mummery, die uit stamcellen goede én afwijkende bloedvaten maakt.

Wim Fibbe hoogleraar Immunohematologie & Bloedtransfusie

Bestudeert stamcellen uit het beenmerg die tegen ziektes worden ingezet maar waarvan nog onduidelijk is hoe ze werken.

Marie-Jose Goumans hoogleraar Cardiovasculaire Celbiologie

Wil het hart van binnenuit genezen met behulp van hartstamcellen.

Rob Hoeben hoogleraar Genoverdracht

Wil de trucs van virussen gebruiken voor gentherapie bij de mens. Doelwitten: kanker, diabetes en erfelijke ziekten.

Ad IJzerman hoogleraar Farmacochemie

Zoekt de juiste klik tussen geneesmiddelen en moleculen in het lichaam. Werkt met Mummery aan het verbeteren van geneesmiddelen.

Eelco de Koning hoogleraar Diabetologie

Wil uit stamcellen cellen maken die insuline produceren, om mensen van diabetes te genezen.

Harald Mikkers moleculair stamcelbioloog

Maakt stamcellen uit huidcellen en verandert ze in bloed- en zenuwcellen om ziekten te begrijpen en te genezen.

Robert Passier associate professor Anatomie & Embryologie

Onderzoekt met behulp van stamcellen de moleculaire mechanismen van hartontwikkeling en hartziekten.

Ton Rabelink hoogleraar Nierziekten

Onderzoekt hoe stamcellen littekens in de nieren kunnen tegengaan en de afweer bij transplantaties beïnvloeden.

Pieter Reitsma hoogleraar Trombose en Hemostase

Bestudeert bloedstolling. Maakt samen met Mummery trombosemodellen met behulp van stamcellen.

Thomas Schmidt hoogleraar Biofysica

Onderzoekt de dynamische processen van de cel en zijn omgeving. Probeert met Mummery hartcellen in banen te leggen.

Eline Slagboom hoogleraar Moleculaire Epidemiologie

Onderzoekt genetische oorzaken van ziekte en veroudering. Werkt samen met Christine Mummery in tweelingenonderzoek.

Frank Staal hoogleraar Immunohematologie en Bloedtransfusie

Expert in stamcellen van het bloed en beenmerg. Probeert deze cellen van mensen te kweken in het lab.

Hans Tanke hoogleraar Moleculaire Celbiologie

Wil met Mummery van iedere patiënt in het LUMC iPS-stamcellen maken om beter ziektes en medicijnen te kunnen bestuderen.

Impact: invloed op de wereld

De wereld van...

In Leiden leer je de wereld kennen. Leidse onderzoekers hebben contact met collega’s over de hele wereld, vaak ook uit andere (aangrenzende) disciplines. Ook Christine Mummery werkt samen met gerenommeerde collega’s uit diverse landen. Op de wereldkaart hieronder staat een aantal mondiale contacten van Christine Mummery.