Universiteit Leiden | Bij ons leer je de wereld kennen. Universiteit Leiden | Bij ons leer je de wereld kennen.

Leer Gerard Persoon kennen en ontdek de wereld van inheemse volken

Het woongebied en levenswijze van inheemse volken in de tropen worden op allerlei manieren bedreigd. Hun rechten en leefomgeving moeten worden beschermd.

Lees hier meer over hoogleraar Culturele Antropologie en Ontwikkelingssociologie, Gerard Persoon, over verwant onderzoek en onderwijs aan de Universiteit Leiden en de impact die dat heeft.
 

Bij ons leer je de wereld kennen.

Actuele berichtgeving

Actueel

Onderzoek: hoe kunnen we ‘eerlijk’ consumeren?

Inheemse volken staan al tientallen jaren onder druk. In regenwouden verliezen ze grond en wordt hun leefwereld aangetast door houtkap of mijnbouw. Ook hun rechten op het gebied van intellectueel eigendom verdienen aandacht. De farmaceutische industrie maakt bijvoorbeeld vaak gebruik van (planten)kennis van inheemse volken en patenteert vervolgens hun producten, terwijl de inheemse volken niet of nauwelijks delen in de gemaakte winst. Gerard Persoon, hoogleraar Culturele Antropologie en Ontwikkelingssociologie, onderzoekt hoe inheemse volken in het regenwoud van Indonesië en de Filippijnen leven en hoe ze reageren op invloed van de moderne wereld. Met zijn kennis zet hij zich in voor de bescherming van de rechten van inheemse volkeren. En streeft hij ernaar dat bij de exploitatie van producten die uit deze gebieden komen zo veel mogelijk rekening wordt gehouden met de rechten van deze volken. Voorbeelden zijn duurzaam geproduceerd hout (bijvoorbeeld met FSC- of PEFC-certificaat) en duurzaam geproduceerde palmolie (met RSPO certificaat).

De Orang Rimba op Sumatra (foto: Gerard Persoon).

Meerdere partijen zouden de bewoners van het tropisch regenwoud liever zien vertrekken. Dat zijn niet alleen organisaties zoals de houtkap- of mijnbouwmaatschappijen, maar ook sommige overheden die vinden dat mensen in een dorp in plaats van een bos moeten wonen. "Dit staat haaks op wat internationale organisaties zoals de Verenigde Naties vinden", vertelt Gerard Persoon. "Hier leeft het idee dat inheemse volken zelf moeten kunnen bepalen waar zij wonen. Dit recht is inmiddels ook verankerd in de VN-Declaratie van de Rechten van Inheemse Volkeren (2007). Er bestaat een spanningsveld tussen wat overheden willen, wat de internationale gemeenschap vindt en de mening van de mensen om wie het eigenlijk gaat."

Sinds 1979 doet Gerard Persoon onderzoek naar de leefwijze van inheemse volken van het regenwoud in Indonesië en de Filippijnen. Daarnaast kijkt hij naar de manier waarop de buitenwereld de leefwijze en rechten van deze volkeren dreigt aan te tasten en hoe dat voorkomen kan worden. "In Indonesië, bijvoorbeeld, heeft de regering in de jaren '70 en '80 grootschalige houtkap toegestaan op het eiland Siberut. In de jaren '90 werd het deel van het eiland dat niet was weggekapt opeens uitgeroepen tot nationaal park. Eerst moesten de inheemse bewoners toezien hoe het bos werd gekapt, vervolgens moesten ze zich ineens aanpassen aan de regels van het nationale park, waardoor ze hun leefwijze zouden moeten veranderen. Je kunt je voorstellen dat ze daarmee niet zomaar akkoord gingen."
Persoon was ook betrokken bij verscheidene grote bijeenkomsten van VN conventies op het gebied van biodiversiteit en intellectueel eigendomsrecht. "Heel veel van wat wij hebben in de wereld - bijvoorbeeld verschillende soorten rijst of aardappels, medicinale planten, of gedomesticeerde dieren - is het resultaat van soms eeuwenlang experimenteren door inheemse volken. Maar dat werk, die methoden, zijn nooit gepatenteerd, terwijl veel bedrijven in de wereld wel gebruik maken van deze kennis. De World Intellectual Property Organization in Genève zet zich sinds 2000 in om het intellectueel eigendom voor onder meer gewassen, muziek, klederdracht van inheemse volken officieel te erkennen en te beschermen. Een gedeelte van de winst die bedrijven maken mede op basis van deze kennis, moet, bijvoorbeeld via een trust fonds, ten goede komen van het inheemse volk bij wie het intellectueel eigendom rust."

Om een goed begrip te krijgen van de volken en deze problematiek bracht Persoon veel tijd door in het tropisch regenwoud en was hij lange tijd werkzaam bij het Centrum voor Milieuwetenschappen. Ook werkte hij voor het Ministerie van Buitenlandse Zaken en de Asian Development Bank. Door zijn jarenlange betrokkenheid heeft hij een goed beeld gekregen van lange termijn-ontwikkelingen in de gebieden. Samen met zijn collega's van het Instituut Culturele Antropologie en Ontwikkelingssociologie van de Universiteit Leiden geeft hij ons een beter begrip van inheemse volken en hun rechten. Ook is hij lid van de commissie die de Nederlandse overheid adviseert over de inkoop van duurzaam geproduceerd hout, en was hij tot voor kort lid van de Raad van Toezicht van het Wereld Natuur Fonds.

Onderzoekslijnen: inheemse volken in Indonesië en de Filippijnen

De Mentawaiers op Siberut

De Mentawaiers wonen al eeuwenlang op het Indonesische eiland Siberut. In 1992 riep de regering Suharto het westelijk deel van het eiland uit tot nationaal park. Gerard Persoon was via de Asian Development Bank betrokken bij dit proces en probeerde de werelden van de bewoners van het eiland en de overheid dichter bij elkaar te brengen.

Meer over De Mentawaiers op Siberut

De Orang Rimba op Sumatra

Gedurende zijn loopbaan deed Gerard Persoon ook onderzoek onder de Orang Rimba (vroeger ook wel Kubu genoemd). Dit is een volk waarvan al meer dan honderd jaar geleden werd gedacht dat ze zouden verdwijnen. Ze bestaan echter nog steeds en ze krijgen dankzij de inheemse volken discussie steeds meer (inter)nationale erkenning.

Meer over De Orang Rimba op Sumatra

De Agta op de Filippijnen

Er zijn internationale afspraken gemaakt over de rechten van inheemse volken. Maar hoe zorg je ervoor dat de volken zelf van die afspraken op de hoogte zijn, vooral als ze nauwelijks kunnen lezen of schrijven? Met enkele collega´s onderzoekt Gerard Persoon de situatie van de Agta op de Filippijnen.

Meer over De Agta op de Filippijnen
‘Ook inheemse volken willen profiteren van moderne gemakken’

Onderwijs: “De wereld beschouwen én oplossingen bieden”

Gerard Persoon geeft vakken op bachelor- en masterniveau en begeleidt promovendi. Hij vindt het belangrijk om studenten niet alleen situaties te laten analyseren, maar ook over mogelijke oplossingen van concrete problemen te laten nadenken. "Ik wil graag een stap verder gaan dan uitsluitend analyseren of reflecteren. Creatief nadenken over mogelijke oplossingen voor milieu- en ontwikkelingsproblemen is een spannende uitdaging." In de vakken waarbij Persoon is betrokken, staan bovendien internationale en interdisciplinaire samenwerking hoog in het vaandel.

Studenten tijdens veldwerk op de Filippijnen (foto: Gerard Persoon).

Culturele antropologie studeren, dat doen velen in de eerste plaats omdat ze geïnteresseerd zijn in de wereld, zegt Persoon. "Toch hebben studenten na hun afstuderen een scala aan carrièremogelijkheden. Veel alumni komen bij internationale organisaties of bij Nederlandse NGOs zoals HIVOS, CORDAID of het WNF terecht. Daarnaast gaan mensen het onderwijs of de journalistiek in. Of ze worden zelfstandig consultant en adviseren bijvoorbeeld gemeenten bij minderhedenproblematiek. Het werkveld van afgestudeerde antropologen is enorm divers zoals uit een pas afgesloten enquête onder alumni is gebleken."

Meer opleidingen over inheemse volkeren en rechten

Culturele antropologie en ontwikkelingssociologie : Hoe worden de regels van een samenleving bepaald? Wie bepaalt normen en waarden? Waarom botsen culturen met elkaar? Hoe presenteren mensen in verschillende delen van de wereld zich op social media? Welke invloed heeft de economische crisis op ontwikkelingslanden? Die vragen probeer je te beantwoorden als je Culturele antropologie & Ontwikkelingssociologie gaat studeren.

South and Southeast Asian Studies : In de Engelstalige bachelor South and Southeast Asian Studies bestaan tientallen volkeren, talloze religies en een ontelbare hoeveelheid talen naast elkaar. De regio wordt gekenmerkt door diversiteit, maar wordt toch als één regio beschouwd, hoe kan dat? Een zoektocht naar overeenkomsten en verschillen op cultureel, religieus, economisch, historisch en politiek gebied kan deze vraag beantwoorden.

Biologie : Biologie is echt iets voor jou als je nieuwsgierig bent naar de wereld om je heen. Wil je weten wat leven is, hoe de natuur in elkaar zit en verandert? Tijdens de opleiding Biologie leer je om het leven te bestuderen met de blik van een wetenschapper. Waarom de dingen zijn zoals ze zijn, hoe werken ze en hoe zijn ze ontstaan? Vervolgens probeer je een antwoord te vinden op je vragen en laat je anderen delen in jouw kennis.

Rechten : Rechten zijn er in verschillende soorten, maar iedereen heeft wel eens met een vorm van recht te maken. Het recht beheerst ons dagelijks leven. Er is al sprake van een juridische handeling als je een brood koopt of het beltegoed van je mobiele telefoon opwaardeert. Rechten studeren is meer dan grote juridische zaken, tijdens de studie houd je je ook bezig met dagelijkse zaken.

Politicologie : Tijdens de studie Politicologie houd je je bezig met maatschappelijke vraagstukken en hun oplossing. Je gaat na hoe problemen rondom bijvoorbeeld criminaliteit, gezondheidszorg, economie, milieu en multiculturaliteit op de politieke agenda komen. En je besteedt aandacht aan de mogelijke oplossing ervan. Welke individuen, groepen of organisaties krijgen hun zin en welke niet? Welke normen en belangen spelen een rol, en hoe werkt dat?

Honours Academy : De Honours Academy biedt getalenteerde en gemotiveerde studenten (vwo, BA en MA) alle kansen om zich tijdens hun studie te ontwikkelen tot leiders voor de toekomst.

Meer onderzoekers van inheemse volkeren en rechten

  • Bart Barendregt
  • Adriaan Bedner
  • Harm Beukers
  • Mayo C. Buenafe
  • Darmanto
  • Ton Dietz
  • Wardani Ekoningtyas
  • Henrike Florusbosch
  • Hans de Iongh
  • Sabine Luning
  • Maarten Jansen
  • Tessa Minter
  • Gert Oostindie
  • Jan Michiel Otto
  • Peter Pels
  • Philippe Peycam
  • Jan van der Ploeg
  • Ratna Saptari
  • Nico Schrijver
  • Patricia Spyer
  • Jacqueline Vel
  • Willem Vogelsang
  • Merlijn van Weerd

Bart Barendregt Universitair docent

Coördineert een onderzoeksproject naar de verhouding tussen maatschappelijke veranderingen en populaire muziek in Zuidoost-Azië.

Adriaan Bedner Universitair hoofddocent

Bestudeert het recht in Indonesië, met name rechtstoegang, geschillenbeslechting en de rechterlijke macht.

Harm Beukers Buitengewoon hoogleraar Geschiedenis van de geneeskunde

Zijn onderzoeksinteresse gaat uit naar de interactie tussen westerse en Japanse geneeskunde.

Mayo C. Buenafe PhD-student

Onderzoekt bescherming van het cultureel eigendom van inheemse volken, in het bijzonder bij de Agta (Filipijnen).

Darmanto PhD-student

Zijn onderzoek spitst zich toe op de verandering van het leven en de omgeving van de bewoners van het eiland Siberut (Indonesië).

Ton Dietz Hoogleraar Ontwikkeling in Afrika en directeur African Studies Centre

Kernwoorden die zijn onderzoeksinteresses typeren zijn onder meer: land- en waterconflicten en politieke geografie van Afrika.

Wardani Ekoningtyas PhD-student

Doet onderzoek naar voedselzekerheid en overlevingsstrategieën van de Orang Rimba op Sumatra (Indonesië).

Henrike Florusbosch Universitair docent

Focust haar onderzoek op de vraag hoe erfgoed een economisch goed wordt.

Hans de Iongh Hoogleraar Natuurbehoud

Doet met behulp van halsbandzenders onderzoek naar de samenstelling en verspreiding van leeuwenpopulaties in Afrika.

Sabine Luning Universitair docent

Doet onder meer onderzoek naar het effect van grote grote multinationale goudwinning in Burkina Faso.

Maarten Jansen Hoogleraar Meso-Amerikaanse archeologie

Bestudeert de geschiedenis van oude Indiaanse volkeren in Midden- en Zuid-Amerika in het pre-Columbiaanse tijdperk

Tessa Minter Universitair docent

Doet onder meer onderzoek naar de inspraak van inheemse volkeren in Zuidoost-Azië in besluitvormingsprocessen.

Gert Oostindie Hoogleraar Carïbische geschiedenis

Doet onderzoek naar het Caraïbische en Nederlandse koloniale verleden.

Jan Michiel Otto Hoogleraar Recht en bestuur in ontwikkelingslanden

Publiceert over 'good government' en de verschillen tussen shariawetgeving en nationale weteving in moslimlanden.

Peter Pels Hoogleraar Antropologie

Deskundig op het terrein van onder andere religie en politiek in een koloniale context, nationalisme, waterbehoud en natuurlijk erfgoed.

Philippe Peycam Directeur International Institute for Asian Studies

Bestudeert het koloniale verleden van Vietnam en Cambodja en het verzet tegen de koloniale overheerser dat in deze landen ontstond.

Jan van der Ploeg Universitair docent

Onderzoekt hoe je met hulp van lokale gemeenschappen bedreigde natuur kunt beschermen en behouden.

Ratna Saptari Universitair docent

Doet onderzoek naar onder meer de tabaksindustrie in Indonesië en India.

Nico Schrijver Hoogleraar Internationaal Publieksrecht

Bestudeert het internationaal volkenrecht als middel voor vrede en veiligheid

Patricia Spyer Hoogleraar Culturele Antropologie & Ontwikkelingssociologie van het hedendaagse Indonesië

Publiceert onder meer over geweld, media en fotografie, historisch besef en religie in Indonesië.

Jacqueline Vel Onderzoeker

Coördineert een interdisciplinair project dat kijkt naar de effecten van grootschalige teelt van de purgeernoot als basis voor biobrandstof.

Willem Vogelsang Onderzoeker

Publiceert over de geschiedenis en cultuur van Afghanistan, en over moderne militaire en politieke ontwikkelingen in de regio.

Merlijn van Weerd Onderzoeker

Coördineert de jaarlijkse cursus watergebruik en -beheer in de Filipijnen.

Impact: ‘schone en eerlijke’ producten

Rechten van inheemse volken in de regenwouden van Zuidoost Azië, merkt een Nederlander daar iets van? Jazeker, zegt Persoon. "Door aandacht voor die rechten kunnen we nu gecertificeerde producten uit de tropen kopen, zoals hout. Of palmolie, wat in ongeveer elk product in de keuken of de badkamer is verwerkt. Door die certificering zijn de rechten van inheemse volken gewaarborgd. Gecertificeerde producten die we kopen zijn dus in dat opzicht 'schoon en eerlijk'." Gerard Persoon adviseert via een speciale commissie de regering bij de inkoop van duurzaam geproduceerd hout. En ook op andere manieren gebruikt hij zijn kennis om de rechten van inheemse volken te beschermen.

Lees meer

Verzamelplaats van boomstammen op Borneo (foto: Gerard Persoon).

De wereld van...

In Leiden leer je de wereld kennen. Leidse onderzoekers hebben contact met collega’s over de hele wereld, vaak ook uit andere (aangrenzende) disciplines. Ook Gerard Persoon werkt samen met gerenommeerde collega’s uit diverse landen. Op de wereldkaart hieronder staat een aantal mondiale contacten van Gerard Persoon (zoom in op de kaart om markeerpunten beter van elkaar te onderscheiden).