Universiteit Leiden | Bij ons leer je de wereld kennen. Universiteit Leiden | Bij ons leer je de wereld kennen.

Leer Maarten Jansen kennen en ontdek waarom de wereld niet is vergaan

De kalenders van de oude Indiaanse volkeren in Mexico gaan helemaal niet over het einde ter tijden. Hun unieke beeldhandschriften vertellen juist over het leven. Ontdek hoe eeuwenoude volken hun identiteit terugkrijgen door onderzoek naar beeldhandschriften.

Lees hier meer over het onderzoek van Maarten Jansen naar het Mixteekse verleden, over verwant onderwijs en onderzoek aan de Universiteit Leiden en de impact die dat heeft.

Bij ons leer je de wereld kennen

Actuele berichtgeving

Actueel

Onderzoek: eeuwenoude Donald Ducks lezen

De kalender die door de Maya's, Mixteken en andere Indiaanse volken uit Mexico werd gebruikt, heeft het niet over 2012 als het einde der tijden. De Mixteken bijvoorbeeld gebruikten de kalender onder meer om advies te geven over hoe je je leven moet leiden. Bovendien maakten de Mixteken de kalender met een uniek beeldhandschrift, waarmee ze hun verhalen voor elkaar opschreven zonder ook maar één letter te gebruiken. Archeoloog en hoogleraar Maarten Jansen is een van het handjevol mensen ter wereld die dit beeldhandschrift kunnen lezen. Om dat te kunnen reisde hij de hele wereld over, naar vergeten plekken waar de wegen ophouden. Samen met zijn collega's probeert hij alle raadsels rond de kalender te ontsluieren.

Onderzoek: eyeopeners Bekijk video

Meso-Amerika is een gebied waar bekende, machtige volken als de Maya’s en de Azteken leefden en nu nog steeds miljoenen mensen Indiaanse talen spreken. Het is een bijzondere cultuur vanwege hun unieke schrift. “In de loop van zo’n 1000 jaar ontwikkelden ze een Donald Duck-achtige beeldtaal, waarin ze niet alleen verhalen maar bijvoorbeeld ook filosofie verwerkten”, vertelt Jansen. “Met hun beeldhandschrift bereikten ze iets wat bijna geen ander volk ter wereld is gelukt: een taal van plaatjes ontwikkelen, zonder letters en woorden, en op een manier waardoor die plaatjes maar op één manier waren te begrijpen.” Maarten Jansen ontcijfert dit beeldhandschrift, met name dat van de Mixteekse beschaving die rond 900 na Christus bloeide, en geeft zijn kennis over deze rijke cultuur door aan de half miljoen nog levende Mixteken. Bovendien zet hij zich in om de rechten van Indiaanse volken te beschermen.

De Universiteit Leiden is een centre of excellence met betrekking tot Indiaanse culturen, talen en geschiedenis. De onderzoeksgroep behoort tot de absolute wereldtop. Experts in verschillende disciplines (archeologie, taalkunde, geschiedenis en antropologie) werken nauw samen, en hun onderzoek wordt dikwijls bekroond met grote nationale en Europese subsidies. Samen met zijn team bestudeert Jansen het verleden van Meso-Amerika, een gebied dat zich uitstrekte van Noord Mexico tot Nicaragua.
Om de beeldhandschriften te ontcijferen, onderzoeken Jansen en zijn collega’s niet alleen archeologische vondsten of documenten uit die tijd. Ze hebben een voor een archeoloog ogenschijnlijk ongebruikelijke aanpak: nu nog levende Indianen bij het onderzoek betrekken en met hen informatie uitwisselen over woorden, tradities en dromen van henzelf en hun voorouders. Deze methode gebruiken ze ook bij hun huidige, baanbrekende onderzoek: het vergelijken van verschillende Meso-Amerikaanse kalenders.

Onderzoekslijnen: Mixteekse cultuur ontcijferen en doorgeven

Verhalen zonder woorden

Het beeldhandschrift van de Mixteken is uniek: met één plaatje konden zij dingen vertellen waar wij meerdere regels tekst voor nodig hebben. Met dit handschrift vertelden ze verhalen, bijvoorbeeld over koningsdrama's, en stelden ze een kalender op. Maarten Jansen neemt je mee in een van de oudste stripverhalen ter wereld.

Meer over Verhalen zonder woorden

Mysteries van de kalender

We weten al veel over de Mixteken en andere volken van Meso-Amerika, maar er blijven nog genoeg mysteries over. Maarten Jansen en zijn collega’s proberen die raadsels op te lossen door een grootscheeps, systematisch onderzoek naar de Meso-Amerikaanse kalender die door onder anderen de Maya’s, Mixteken en Azteken werd gebruikt. Zoiets is nog nooit geprobeerd.

Meer over Mysteries van de kalender

Een eeuwenoude cultuur levend houden

Ieder mens wil weten waar hij of zij vandaan komt. Je wilt weten wat je roots zijn. Die kennis geeft je een stuk waardigheid, een identiteit waarmee je sterker in het leven kunt staan. De hedendaagse Mixteken hebben veel behoefte aan het ontdekken van hun eigen verhaal. Maarten Jansen helpt hen daarbij.

Meer over Een eeuwenoude cultuur levend houden

Nieuwe werkwijzen

Grenzen verleggen, dat is voor Maarten Jansen altijd een belangrijke invalshoek geweest bij zijn onderzoek. Hij was een van de eersten binnen archeologie die Indianen van nu om hulp vroeg bij het ontcijferen en begrijpen van de Mixteekse beeldhandschriften. Ook nu betrekt hij nieuwe technieken om geheimen van Mixteekse boeken te ontsluieren.

Meer over Nieuwe werkwijzen
‘De kalender is een levensfilosofie’

Onderwijs: verder kijken dan je eigen studie

Maarten Jansen geeft colleges en begeleidt promovendi. “In mijn eigen werk kruisen allerlei disciplines elkaar: archeologie, antropologie, iconografie, geschiedschrijving en kennis van verschillende talen. Ik spoor studenten dan ook aan om hun eigen grenzen te verleggen en meerdere disciplines te ontdekken.” Leiden is dé plek om culturen van Meso-Amerika en het Caribische gebied te bestuderen, vindt Jansen.

Onderwijs: onvergetelijk Bekijk video

Als je archeologie gaat studeren kun je allerlei kanten uit, vertelt Jansen. “Er is genoeg werk voor archeologen. Zo zijn er heel veel bureaus in Nederland die archeologisch onderzoek doen, bijvoorbeeld als men tijdens een bouwproject toevallig op oude voorwerpen stuit. Daarnaast zijn er musea van oudheden en volkenkunde, alsmede diverse erfgoed-instellingen. Niet alleen in Nederland maar ook elders in Europa of - in ons geval - Latijns-Amerika. Anderen gaan na hun studie totaal iets anders doen: aan de slag bij een ministerie, bij UNESCO, bij projecten in de ontwikkelingssamenwerking, of in een functie waarbij interculturele communicatie van belang is.”

Meer opleidingen over geschiedenis, cultuur en taal

Archeologie : Met de studie Archeologie ontdek je samenlevingen uit het verleden. Archeologen bestuderen alles wat daarvan in en op de grond is terug te vinden, van tempels tot etensresten. Maar ze zoeken ook nog bestaande volken op om een verband te leggen tussen heden en verleden.

Culturele antropologie en ontwikkelingssociologie : Ieder mens maakt onderdeel uit van een samenleving. Wereldwijd zijn die samenlevingen stuk voor stuk verschillend. Al lijken ze soms ook weer op elkaar. Wat zijn die verschillen en overeenkomsten? Wie bepaalt de ‘regels’ van een samenleving? Die vragen probeer je te beantwoorden als je Culturele antropologie en ontwikkelingssociologie gaat studeren.

International Studies : Zoek jij een internationale opleiding die je wereld vergroot? Die je laat kennismaken met wereldregio’s en hun geschiedenis, culturen en talen? Sta je open voor andere gebruiken en ideeën? In de Engelstalige bacheloropleiding International Studies bestudeer je de geschiedenis, cultuur, politiek en economie van een wereldregio en leer je een bijbehorende vreemde taal.

Geschiedenis : Je duikt in het verleden van de mensheid en ontdekt verbanden met het heden. Ben je gefascineerd door machtige vorsten die elkaar bevechten? Door het alledaagse leven van de gewone man? Je duikt in het verleden van de mensheid.

Kunstgeschiedenis : daagt je uit. Je denkt na over westerse kunst, zoals schilderkunst uit de Nederlandse Gouden Eeuw, maar ook over het begrip schoonheid in andere culturen. Dit mondiale perspectief maakt de studie actueel. Er is veel aandacht voor hedendaagse kunst, tegelijkertijd krijg je een goede kennis van renaissancekunst en in architectuurgeschiedenis.

Latijns-Amerikastudies : Latijns-Amerika is een regio met een enorme culturele diversiteit die op zoek is naar een passend antwoord op sociale, economische en politieke vraagstukken. Hebben de huidige democratieën de positie van de inheemse bevolking verbeterd? Hoe kunnen wij via literatuur de regio begrijpen? Deze en andere vragen komen aan bod in deze interdisciplinaire opleiding. Je krijgt ook een gedegen kennis van het Spaans en Portugees.

Taalwetenschap : Ben je gefascineerd door taal? Wil je bijvoorbeeld weten hoe kinderen taal leren of waarin het Nederlands verschilt van een Afrikaanse kliktaal? Of een beeldhandschrift uit Meso-Amerika? Of wil je onderzoeken hoe we taal gebruiken om elkaar te overtuigen, bijvoorbeeld in de politiek? De opleiding Taalwetenschap biedt je een antwoord op deze en nog veel meer vragen.

Wereldgodsdiensten : Er zijn misschien wel duizenden verschillende religies op de wereld, grote en kleine. Waar komt die verscheidenheid vandaan, hoe heeft zich dat ontwikkeld? In de opleiding Wereldgodsdiensten maak je vanuit een neutraal perspectief kennis met christendom, islam, jodendom, hindoeïsme, boeddhisme, antieke godsdiensten, nieuwe religieuze bewegingen en new age.

Meer onderzoekers van de Meso-Amerikaanse cultuur

  • Prof.dr. Willem Adelaar
  • Dr. Laura van Broekhoven
  • Dr. Eithne Carlin
  • Dr. Alexander Geurds
  • Ilona Heijnen MA
  • Corinne Hofman
  • Dr. Menno Hoogland
  • Dr. Simon van de Kerke
  • Manuel May Castillo
  • Liana Ivette Jiménez Osorio
  • Macuil Martinez
  • Peter Meel
  • Prof.dr. Gert Oostindie
  • Gabina Aurora Pérez-Jimenez
  • Emmanuel Posselt
  • Juan Carlos Reyes Gómez
  • Prof.dr. Luz Rodríguez
  • Araceli Rojas Martinez Gracida
  • Prof.dr. Patricio Silva
  • Dr. Marianne Wiesebron

Prof.dr. Willem Adelaar Hoogleraar Native American Languages and Cultures

Onderzoekt Amerindische talen van de Andes en de Amazoneregio.

Dr. Laura van Broekhoven Onderzoeker en curator van de collectie Midden- en Zuid-Amerika van Museum Volkenkunde

Doet onderzoek naar het economisch systeem van Mixteca Alta.

Dr. Eithne Carlin Onderzoeker en universitair docent

Onderzoekt Amerindische talen in het noordelijk deel van het Amazonegebied: Guyana, Suriname en Frans-Guyana.

Dr. Alexander Geurds Onderzoeker

Doet onderzoek naar gebruik en betekenis van monumenten in Meso-Amerika en Centraal-Amerika.

Ilona Heijnen MA PhD-student

Onderzoekt de vermenging van Europese en inheemse cultuur in Midden-Amerika sinds de Spaanse verovering.

Corinne Hofman Hoogleraar Caribische archeologie

Onderzoekt de kolonisatie van de Cariben en bekijkt die processen vanuit Caribisch-Indiaans perspectief.

Dr. Menno Hoogland Universitair hoofddocent Caribische archeologie

Onderzoekt begrafenispraktijken en het ontstaan van nederzettingen in het Caribisch gebied.

Dr. Simon van de Kerke Universitair docent Indiaans-Amerikaanse talen

Doet onderzoek naar talen in Zuid-Amerika.

Manuel May Castillo PhD-student

Doet promotieonderzoek naar de architectuur van de Mayabeschaving.

Liana Ivette Jiménez Osorio PhD-student in Maarten Jansens kalenderproject

Onderzoekt de beleving van de tijd in de Mixteca Alta in relatie tot onderling verbonden activiteiten in het omliggende landschap.

Macuil Martinez PhD-student in Maarten Jansens kalenderproject

Onderzoekt de Nahua-kalendar in Tlaxcala in de koloniale tijd op basis van manuscripten. Doet ook veldonderzoek naar gebruiken van nu.

Peter Meel Docent en directeur van het Onderzoeksinstituut Geschiedenis

Is gefascineerd door processen van continuïteit en verandering in post-koloniale, multi-etnische samenlevingen.

Prof.dr. Gert Oostindie Hoogleraar Caribische geschiedenis

De Caribische en Nederlandse koloniale geschiedenis is zijn onderzoeksterrein.

Gabina Aurora Pérez-Jimenez Gastdocent

Geeft onderwijs over de Mixteekse taal en cultuur.

Emmanuel Posselt PhD-student in Maarten Jansens kalenderproject

Onderzoekt de relatie tussen tijdsbeleving en landschap in de regio Mixteca Alta en culturele continuïteit daarin.

Juan Carlos Reyes Gómez PhD-student in Maarten Jansens kalenderproject

Onderzoekt noties van tijd en ruimte in de Ayuuk-cultuur.

Prof.dr. Luz Rodríguez Hoogleraar talen en culturen van Latijns-Amerika

Onderzoekt Latijns-Amerikaanse literatuur, retoriek en kennispolitiek.

Araceli Rojas Martinez Gracida Universitair docent

Is gespecialiseerd in religie en tijdsrekening in Meso-Amerika.

Prof.dr. Patricio Silva Hoogleraar Latijns-Amerikaanse geschiedenis

Onderzoekt de hedendaagse geschiedenis van Latijns-Amerika, democratisering en de verhouding tussen staat en maatschappij.

Dr. Marianne Wiesebron Universitair hoofddocent

Is gespecialiseerd in de geschiedenis van Latijns-Amerika en in het bijzonder de Braziliaanse geschiedenis, politiek en samenleving.

Impact: invloed op de wereld

Met zijn werk heeft Maarten Jansen op allerlei manieren grote, positieve invloed. Niet alleen weten we nu veel meer over de Mixteekse cultuur, en geeft hij de Mixteken van nu kennis over hun wortels. Bovendien spant hij zich in voor de rechten van de inheemse volken in het algemeen. En door zijn onderzoek kan er nieuwe informatie worden gehaald uit archeologisch vondsten.

Lees meer Impact: avontuur Bekijk video

De wereld van...

In Leiden leer je de wereld kennen. Leidse onderzoekers hebben contact met collega’s over de hele wereld, vaak ook uit andere (aangrenzende) disciplines. Ook Maarten Jansen werkt samen met gerenommeerde collega’s uit diverse landen. Op de wereldkaart hieronder staat een aantal mondiale contacten van Maarten Jansen.

De Wereld Bekijk video