Universiteit Leiden | Bij ons leer je de wereld kennen. Universiteit Leiden | Bij ons leer je de wereld kennen.

Leer Roberta D'Alessandro kennen en ontdek de architectuur van taal

Hoe zit taal in elkaar? Hoe leren we taal? Hoe meer we hierover weten, hoe beter we begrijpen hoe mensen de wereld in woorden vatten.

Lees hier meer over Roberta D'Alessandro, hoogleraar Italiaanse Taal en Cultuur, over verwant onderzoek en onderwijs aan de Universiteit Leiden en de impact die dat heeft.
 

Bij ons leer je de wereld kennen

Actuele berichtgeving

Actueel

Onderzoek: de ‛broncode’ van grammatica

Taal is van levensbelang. Met behulp van woorden en zinnen kunnen we onder meer de wereld om ons heen benoemen, met elkaar communiceren en onze gevoelens uiten. Bij het leren van een taal leren we regels, maar veel grammatica passen we ook automatisch toe. Vaak 'voelen' we of een zin klopt of niet, zonder dat hiervoor regels bekend zijn. Hoe komt dat? Hoe leert een mens zinnen vormen, hoe accepteren onze hersenen grammatica? Roberta D'Alessandro, hoogleraar Italiaanse taal en cultuur, onderzoekt deze 'architectuur' van taal. Ze doet dit door talen in Zuid-Italië te bestuderen en te vergelijken met talen die eenzelfde grammatica lijken te hebben. Dankzij haar werk krijgen we een beter begrip van taal en het aanleren daarvan.

Bekijk video

“Om mijn onderzoek uit te leggen vergelijk ik onze hersens altijd met de hardware van een computer”, vertelt Roberta D'Alessandro. “Onze hersenen zijn de hardware. Talen zijn programma's (zoals Word, Excel of Chrome). Deze programma's hebben een besturingssysteem nodig (bijvoorbeeld Windows) dat een link vormt tussen de programma's en de hardware. Binnen taalkunde noemen we dit besturingssysteem de universele grammatica. Elk mens bezit dit systeem, dat hen in staat stelt om zichzelf te uiten via een complex proces van tekens en woorden (oftewel: taal). De universele grammatica vormt de verbinding tussen taal en de hersenen. Ik ben geïnteresseerd in het besturingssysteem van taal: van welke gezamenlijke regels maken verschillende grammatica's gebruik?” Nu deden taalkundigen de afgelopen jaren een bijzondere ontdekking: talen in de wereld verschillen weliswaar van elkaar, maar tot op zekere hoogte. Er lijkt maar een beperkt aantal vormen van grammatica - besturingssystemen - te bestaan die door onze hersenen wordt geaccepteerd. Bovendien lijken er grammaticale overeenkomsten te zijn tussen enkele talen die niet in één taalfamilie zitten, waaronder Zuid-Italiaanse talen, Baskisch, Georgisch, Hindi en zelfs de Maya-taal. “Deze overeenkomsten kúnnen geen toeval zijn: in basis moeten de talen dezelfde grammaticale 'broncode' hebben. Het is dus interessant om dit soort talen te bestuderen en met elkaar te vergelijken. Uiteindelijk hoop ik zo erachter te komen wat alle talen van de wereld met elkaar delen, en de algemene regels van grammatica te destilleren.”

Samen met haar collega's van het Leiden University Centre of Linguistics (LUCL) bestudeert D'Alessandro talen uit Zuid-Italië en in het bijzonder Abruzzo, de streek waaruit ze zelf afkomstig is. "Ik noem het expres geen dialecten, omdat het echt afzonderlijke talen zijn die zich onafhankelijk hebben ontwikkeld vanuit het Latijn. Het is hetzelfde als het verschil tussen Nederlands en Fries.” Ondersteund door een VIDI-beurs (een onderzoeksbeurs van het NWO) vergelijkt ze deze talen bovendien met talen die geografisch ver uit elkaar liggen en toch grammatica lijken te delen.

Onderzoekslijnen: stervende talen behouden

Talen documenteren

De Zuid-Italiaanse talen die Roberta D'Alessandro bestudeert, zijn nauwelijks gedocumenteerd. Daarom is een van haar prioriteiten om alle beschikbare bronnen over deze talen te verzamelen en vast te leggen, voordat ze uitsterven.

Meer over Talen documenteren

Talen vergelijken

Roberta D'Alessandro bestudeert talen uit Zuid-Italië en vergelijkt ze met talen die weliswaar in hele andere delen van de wereld worden gesproken, maar opvallende gelijkenissen vertonen. Zo wil ze de basisgrammatica-regels van deze talen ontleden.

Meer over Talen vergelijken

De impact van taalkunde

Taalkunde, betoogt Roberta D'Alessandro, biedt inzicht in de werking van onze hersenen en kan bijdragen aan oplossingen voor actuele maatschappelijke problemen.

Meer over De impact van taalkunde
‘Opeens worden streekbewoners trots op hun taal’

Onderwijs: “Er is veel vraag naar Italië-professionals”

Roberta D'Alessandro heeft de afgelopen jaren de opleiding Italiaans bij de Universiteit Leiden verder uitgebreid. “Vooral de aansluiting met het hedendaags Italië, alles wat je nodig hebt om in het land te werken of om als Italië-professional te opereren, staat hoog in het vaandel.” En er is veel vraag naar die vaardigheden. “Italië is nog steeds het land van design en cultuur, en het land waar weinig mensen Engels spreken. Mensen met kennis van de Italiaanse taal en cultuur zijn daarom zeer gewild.” Alumni met een master in Italian Language and Linguistics of Italian Literature and Culture komen in allerlei banen terecht, onder meer bij Shell, historische archieven in Florence en zelfs het Vaticaan.

Roberta D’Alessandro met afgestudeerden.

Meer opleidingen op het gebied van Italiaans en taalkunde

Italiaanse taal en cultuur : Je leert over klassieke en moderne Italiaanse cultuur. Zo krijg je een goed beeld van de taal en de literaire tradities Je ontwikkelt ook je academische vaardigheden. Je oefent bijvoorbeeld hoe je zelfstandig onderzoek uitvoert en er verslag van legt. Een deel van je vakken kies je zelf in de keuzeruimte. Je kunt kiezen voor een stage, een keuzepakket bij een andere opleiding of een verblijf in het buitenland.

Taalwetenschap : Ben je gefascineerd door taal? Wil je bijvoorbeeld weten hoe kinderen taal leren of waarin het Nederlands verschilt van een Afrikaanse kliktaal? Of van een Indianentaal uit Zuid-Amerika? Of wil je onderzoeken hoe we taal gebruiken om elkaar te overtuigen, bijvoorbeeld in de politiek? De opleiding Taalwetenschap biedt je een antwoord op deze en nog veel meer vragen.

Film- en literatuurwetenschap : Duik in de literatuur, films en andere media van over de hele wereld. Reis langs Hollywood en ‘Bollywood’, maar ook langs allerlei andere culturen. Je bestudeert literatuur en films in historisch perspectief en legt relaties met bijvoorbeeld theater en poëzie. Ontdek de verschillen én overeenkomsten in de opleiding Film- en literatuurwetenschap.

  • Yiya Chen
  • Lisa Cheng
  • Jenny Doetjes
  • Claudio Di Felice
  • Irene Franco
  • Paz Gonzalez Gonzalez
  • Paul van Heck
  • Marie José Heijkant
  • Erik Kwakkel
  • Anikó Liptak
  • Borana Lushaj
  • Laura Migliori
  • Enrico Odelli
  • Marc van Oostendorp
  • Maria Carmen Parafita Couto
  • Luz Rodríguez-Carranza
  • Johan Rooryck
  • Erik Schoorlemmer
  • Giuseppe Torcolacci
  • ThonyaVisser
  • Marijke van der Wal

Yiya Chen Universitair docent

Is geïnteresseerd in prosodie: het ritme, de klemtoon en de intonatie van de stem bij het uitspreken van een zin of zinsdeel.

Lisa Cheng Hoogleraar Taalkunde

Doet onder meer onderzoek naar meertaligheid en welke (positieve) invloed dat op de hersenen heeft.

Jenny Doetjes Universitair hoofddocent

Verzorgt onderwijs in Franse linguïstiek en de Franse taal.

Claudio Di Felice Universitair docent

Bestudeert etnische minderheidstalen en dialecten in Italië.

Irene Franco Universitair docent

Bestudeert hoe Italiaanse en Scandinavische talen door de eeuwen heen zijn veranderd.

Paz Gonzalez Gonzalez Universitair docent

Doet onder meer onderzoek naar tweetaligheid en taalvariatie in het Spaans.

Paul van Heck Universitair hoofddocent

Bestudeert teksten en literatuur uit de Renaissance om beter inzicht te krijgen in de cultureel-historische context daarvan.

Marie José Heijkant Universitair docent

Doet onderzoek naar de evolutie van moderne Italiaanse literatuur.

Erik Kwakkel Onderzoeker

Hoofdonerzoeker van het project ‘Turning Over a New Leaf’, dat manuscripten uit de periode 1075-1225 uit heel Europa bestudeert.

Anikó Liptak Postdoc-onderzoeker

Syntaxis en Hongaars zijn gebieden waar ze haar onderzoek op richt.

Borana Lushaj PhD-student

Onderzoekt de effecten van taalcontact tussen Albanees en Zuid-Italiaanse dialecten.

Laura Migliori PhD-student

Haar expertise ligt op het terrien van Zuid-Italiaanse dialecten en historische taalkunde.

Enrico Odelli Universitair docent

Verzorgt onderwijs in Italiaanse taalvaardigheid.

Marc van Oostendorp Hoogleraar Fonologische Microvariatie

Deed onder meer onderzoek naar de geschiedenis van het ritme in de Nederlandse taal.

Maria Carmen Parafita Couto Onderzoeker

Wil weten welk effect tweetaligheid heeft op de structuur van taal.

Luz Rodríguez-Carranza Hoogleraar talen en culturen van Latijns-Amerika

Onderzoekt Latijns-Amerikaanse literatuur, retoriek en kennispolitiek.

Johan Rooryck Hoogleraar Franse taalkunde

Onderzoekt onder meer de manieren waarop bezitsrelaties in verschillende talen worden uitgedrukt.

Erik Schoorlemmer Postdoc-onderzoeker

Onderzoekt de interactie tussen syntaxis en morfologie.

Giuseppe Torcolacci PhD-student

Bestudeert de syntaxis van zinnen in Zuid-Italiaanse dialecten.

ThonyaVisser Hoogleraar Duitse taal en literatuur

Haar expertise omvat intertekstualiteit, culturele theorie en culturele indentiteit.

Marijke van der Wal Hoogleraar Geschiedenis van het Nederlands

Doet linguïstisch onderzoek aan Nederlandse zeemansbrieven die in de 17e t/m de 19e eeuw door de Engelsen als oorlogsbuit waren meegenomen.

Impact: invloed op de wereld

De wereld van...

In Leiden leer je de wereld kennen. Leidse onderzoekers hebben contact met collega’s over de hele wereld, vaak ook uit andere (aangrenzende) disciplines. Ook Roberta D'Alessandro werkt samen met gerenommeerde collega’s uit diverse landen. Op de wereldkaart hieronder staat een aantal mondiale contacten van Roberta D'Alessandro (zoom in op de kaart om markers beter van elkaar te onderscheiden).